6. Sınıf Türkçe Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

6. Sınıf Türkçe Sözcükler Arası Anlam İlişkileri

  1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler

Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir. Bu tür sözcükler birbirlerinin yerine kullanılabilir. Eş anlamlılık çoğunlukla Türkçe sözcüklerle dilimize yabancı dillerden girmiş sözcükler arasındadır.

siyah – kara

cevap – yanıt

kelime – sözcük

dil – lisan

misafir – konuk

fiil – eylem

  1. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir. Bunlar yalın hâlde olabildikleri gibi ek almış hâlde de olabilirler.

Yüzü bana dönüktü. (yüz: Çehre, surat, sima)

Düğününe yüz kişi gelmiş. (yüz: Doksan dokuzdan sonra gelen sayı)

Kıyıda iki çocuk yüzüyordu. (yüzmek: Suda ilerlemek)

Koyunun derisini yüzdüler. (yüzmek: Derisini çıkarmak, soymak)

  1. Zıt (Karşıt) Anlamlı Kelimeler

Anlamca birbirinin karşıtı olan, birbiriyle çelişen kelimelere zıt anlamlı kelimeler adı verilir. Türkçemizde her sözcüğün eş anlamlısı olmadığı gibi zıt anlamlısı da yoktur. Zıt anlamlı sözcükler genellikle nitelik veya nicelik bildiren sözcüklerde yani sıfat ve zarf özelliğindeki sözcüklerde bulunur.

uzak ↔ yakın

kirli ↔ temiz

ileri ↔ geri

güzel ↔ çirkin

iç ↔ dış

soğuk ↔ sıcak

sık ↔ seyrek

  1. Yakın Anlamlı Kelimeler

Yazılışı ve okunuşu farklı olan, birbirlerinin yerini tam olarak tutmayan, bu yüzden eş anlamlı kabul edilmeyen ama aralarında anlam ilişkisi bulunan sözcüklerdir.

basmak – çiğnemek – ezmek

tutmak – yakalamak

korkak – çekingen

dargın – küskün – kırgın

tanıdık – bildik

  1. Genel ve Özel Anlamlı Kelimeler

Söylenişte tekil olmasına rağmen anlamca geniş kapsamlı olan sözcüklere genel anlamlı sözcükler; anlamca daha dar kapsamlı olan sözcüklere ise özel anlamlı sözcükler denir.

varlık – canlı – bitki – çiçek – papatya

Genel  . . . . . .   ↔   . . . . .  Özel

» varlık – cansız – araç – otomobil – toyota

Genel  . . . . . .   ↔   . . . . .  Özel

  1. Somut ve Soyut Anlamlı Kelimeler

Beş duyu organımız olan göz, deri, kulak, dil ve burundan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan sözcüklere “somut anlamlı sözcükler”, beş duyu organımızdan herhangi biriyle algılayamadığımız kavramları ifade eden sözcüklere “soyut anlamlı sözcükler” denir.

Rüzgâr, yağmur, soğuk, sıcak, ekşi, acı (tat), çiçek, gürültü, aydınlık, karanlık, mavi, koku, uzun, deniz…. somut anlamlı sözcüklere örnekler

Kin, iyilik, kötülük, nefret, kıskançlık, ayrılık, özlem, aşk, sevgi, acı (üzüntü), mutluluk, vicdan, umut, sevinç, keder…soyut anlamlı sözcüklere örnekler

  1. Nicel ve Nitel Anlamlı Sözcükler

Kavramların sayılabilen, ölçülebilen, azalıp çoğalabilen özelliklerini gösteren sözcüklere “nicel anlamlı sözcükler”, varlıkların nasıl olduğunu, niteliğini gösteren; sayılamayan, ölçülemeyen bir değeri, özelliği ifade eden sözcüklere “nitel anlamlı sözcükler” denir.

Bu binadaki dairelerin oldukça geniş odaları var.

Ağacın uzun dallarını testereyle kestim.

Okul, yüksek binaların arasında kalmış.   nicel anlamlı sözcüklere örnekler

Ekşi yoğurdu ayran yaparak değerlendirebilirsin.

Annemin lezzetli yemekleri burnumda tütüyor.

Güleç yüzüyle çevresine neşe saçıyordu.

Cimri insanların kimseye hayrı dokunmaz.   nitel anlamlı sözcüklere örnekler

  1. Ad Aktarması (Mecazımürsel) (Düz Değişmece)

Bir sözcüğün benzetme amacı güdülmeden başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır.

Seni şirketten aradılar. Yukarıdaki cümlede “şirket” sözcüğünde ad aktarması vardır. Burada şirkette görevli birinin, örneğin sekreterin araması söz konusudur.

  1. Anlam (Deyim) Aktarması

Bir sözcüğün benzetme amacı ile başka bir sözcük yerine kullanılmasına anlam (deyim) aktarması denir. Anlam aktarması, anlatımı güçlendirmek ya da duygu ve düşünceleri kısa yoldan anlatmak için başvurulan bir yöntemdir

Aslanım, yaptığın bu iş doğru değil!

Senin kadar pişkinini de görmedim.

(Visited 88 times, 1 visits today)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir